Cột mốc phát triển của bé 1-3 tuổi và cách ba mẹ đồng hành

Giai đoạn 1-3 tuổi thường được ba mẹ nhớ tới với hai từ: mệt và buồn cười. Bé đi được, leo được, nói được, và đồng thời phát hiện ra rằng mình có thể nói "không". Phần lớn những cơn ăn vạ trong giai đoạn này không phải hư, mà là hệ quả tự nhiên khi khả năng muốn của bé đã vượt xa khả năng làm và khả năng diễn đạt.

12-18 tháng: đi vững và bắt đầu bắt chước

Bé đi được và ngay lập tức muốn đi mọi lúc. Trò chơi yêu thích là bỏ vào - lấy ra, mở ra - đóng vào, và bắt chước y hệt những gì người lớn làm: cầm điện thoại áp lên tai, cầm khăn lau bàn, cầm lược chải đầu.

Ngôn ngữ giai đoạn này bùng nổ theo kiểu hiểu trước, nói sau. Bé làm được rất nhiều yêu cầu đơn giản trong khi vốn từ nói ra chỉ vài chục từ. Ba mẹ đừng lo nếu con hiểu tốt mà nói ít.

Gợi ý chơi cùng: hộp có nắp để bé mở, đồ chơi kéo đẩy, sách bìa cứng có tranh to. Những món kích thích vận động tinh như xâu hạt lớn, thả hình vào khe rất hợp với bé quanh mười tám tháng.

18-24 tháng: ghép hai từ và bắt đầu chơi giả vờ

Đây là lúc bé bắt đầu ghép hai từ với nhau: "mẹ bế", "nước nữa", "đi chơi". Đồng thời xuất hiện trò chơi giả vờ đầu tiên — bé đút cho gấu bông ăn, ru búp bê ngủ, giả vờ nghe điện thoại. Trò chơi giả vờ là dấu mốc quan trọng vì nó cho thấy bé đã có khả năng biểu tượng hoá: một vật có thể đại diện cho một vật khác.

Đây cũng là lúc cơn ăn vạ xuất hiện dày. Cách xử lý ít tốn sức nhất là:

• Gọi tên cảm xúc thay vì phủ nhận nó: "Con đang rất giận vì phải về"
• Cho hai lựa chọn thay vì một mệnh lệnh: "Con đi giày xanh hay giày đỏ?"
• Giữ nguyên giới hạn, nhưng giữ giọng bình tĩnh
• Đợi cơn qua rồi mới nói chuyện — lúc đang gào thì bé không nghe được

24-36 tháng: câu dài hơn, cái tôi rõ hơn

Ba tuổi, phần lớn bé nói được câu ba đến bốn từ, kể lại được việc vừa xảy ra, hỏi liên tục "cái gì đây" rồi chuyển sang "tại sao". Bé cũng bắt đầu chơi song song với bạn cùng tuổi: ngồi cạnh nhau, mỗi đứa một việc, thỉnh thoảng liếc nhìn nhau. Chơi hợp tác thật sự thường đến muộn hơn.

Về vận động, bé chạy, nhảy hai chân, đá bóng, leo cầu thang từng bậc. Về tay, bé xếp được tháp cao sáu đến tám khối, vẽ nguệch ngoạc có chủ đích, bắt đầu cầm bút bằng ba ngón thay vì cả nắm tay.

Ba việc ba mẹ làm được mỗi ngày

Nói nhiều hơn mức cần thiết. Thuật lại những gì đang xảy ra bằng câu đầy đủ: "Mẹ đang rửa quả cà chua đỏ này, nước lạnh lắm". Bé học từ vựng từ dòng chảy ngôn ngữ quanh mình chứ không từ việc được dạy từng từ.

Để bé tự làm những việc bé làm được, kể cả khi chậm. Tự xúc, tự đi giày, tự cất đồ chơi. Mười phút chờ bé tự đi giày đổi lại rất nhiều thứ: sự phối hợp tay mắt, tính kiên trì và cảm giác mình làm được. Đây cũng là tinh thần cốt lõi của phương pháp Montessori.

Giữ nếp sinh hoạt ổn định. Trẻ hai tuổi chưa xem được đồng hồ nhưng đọc rất giỏi trình tự. Một chuỗi quen thuộc trước giờ ngủ làm giảm đáng kể việc chống đối.

Khi nào cần đi khám

Đưa bé đi khám nếu tới hai tuổi bé chưa nói được từ đơn nào, không chỉ tay để thể hiện mong muốn, không giao tiếp bằng mắt, hoặc mất kỹ năng đã có. Chậm nói đơn thuần thường cải thiện tốt nếu can thiệp sớm — chờ đợi mới là thứ tốn thời gian nhất. Bài Bé chậm nói đi sâu hơn vào chủ đề này.

Ba mẹ không cần trở thành chuyên gia phát triển trẻ. Chỉ cần quan sát con đủ kỹ để nhận ra khi có gì đó khác thường, và đủ bình tĩnh để không so con mình với con hàng xóm.