Phương pháp Glenn Doman: hiểu đúng trước khi áp dụng cho con

Nhắc tới Glenn Doman, phần lớn ba mẹ nghĩ ngay tới những tấm thẻ chữ to màu đỏ được lật thật nhanh trước mặt em bé. Hình ảnh đó đúng nhưng chưa đủ, và nếu chỉ làm mỗi việc lật thẻ thì rất dễ đi tới kết quả ngược với mong đợi: bé chán, ba mẹ nản, cả bộ thẻ vào ngăn tủ sau ba tuần.

Ý tưởng cốt lõi

Phương pháp này dựa trên quan sát rằng trẻ nhỏ tiếp nhận thông tin theo kiểu tổng thể chứ không phân tích. Một em bé không đánh vần từng chữ cái để đọc chữ "mẹ" — bé nhận diện cả từ như nhận diện một khuôn mặt. Vì vậy thẻ được thiết kế với chữ to, nét dày, màu tương phản mạnh, và được cho bé xem rất nhanh, mỗi thẻ chỉ khoảng một giây.

Ba nhánh nội dung thường gặp:

• Thẻ chữ — từ đơn quen thuộc trong đời sống của bé
• Thẻ hình — hình ảnh thật của đồ vật, con vật, người thân
• Thẻ chấm — dùng cho khái niệm số lượng, bé cảm nhận số qua lượng chấm chứ không qua ký hiệu

Bốn nguyên tắc quyết định thành bại

Nhanh. Mỗi lần chỉ vài thẻ, tổng thời gian dưới một phút. Kéo dài hơn là bé mất hứng.

Vui. Giọng ba mẹ phải hào hứng thật. Bé đọc được năng lượng của người lớn chính xác hơn ta tưởng.

Dừng trước khi bé muốn dừng. Nguyên tắc quan trọng nhất và cũng bị vi phạm nhiều nhất. Kết thúc khi bé vẫn còn thích thì lần sau bé còn chờ đợi.

Không bao giờ kiểm tra. Đây là ranh giới giữa một trò chơi và một bài thi. Hỏi "chữ gì đây con?" biến buổi chơi thành một tình huống bé có thể sai, và trẻ nhỏ tránh né những tình huống mình có thể sai. Thay vì kiểm tra, hãy tạo cơ hội để bé tự thể hiện: bày hai thẻ ra và nói "con đưa mẹ thẻ quả chuối nhé", rồi vui vẻ bất kể bé đưa thẻ nào.

Những gì phương pháp này không hứa

Cần nói thẳng: không có bằng chứng nào đủ chắc để khẳng định việc học thẻ sớm giúp trẻ thông minh hơn về lâu dài. Những tuyên bố kiểu "bé biết đọc từ hai tuổi nhờ thẻ" thường bỏ qua một sự thật đơn giản là bé nào cũng sẽ biết đọc, chỉ khác nhau ở thời điểm.

Vậy tại sao vẫn đáng làm? Vì trong lúc lật thẻ, có ba thứ diễn ra và cả ba đều có giá trị: bé được nghe rất nhiều từ vựng phát âm rõ ràng, bé được nhìn thẳng vào mặt ba mẹ trong một hoạt động chung, và bé quen với việc sách vở là thứ vui. Đó mới là phần đáng giữ lại.

Cách làm phù hợp với gia đình Việt

Bắt đầu bằng từ có trong đời sống của bé. Cơm, cá, bà, chợ, dép — chứ không phải danh sách từ vựng dịch từ tài liệu nước ngoài. Từ nào bé nghe hằng ngày thì thẻ mới có chỗ bám.

Chọn song ngữ nếu gia đình có dùng tiếng Anh. Bộ thẻ học Glenn Doman song ngữ cho phép ba mẹ đọc tiếng Việt trước, thêm tiếng Anh sau khi bé đã quen mặt thẻ.

Đừng biến nó thành nghĩa vụ. Bỏ một tuần không sao cả. Bé không mất gì. Ba mẹ mệt mà vẫn cố làm cho đủ bài mới là thứ khiến cả nhà ghét bộ thẻ.

Kết hợp với vật thật. Sau khi xem thẻ quả cam, đưa bé một quả cam thật để cầm, ngửi, bóc. Thẻ là hình ảnh; vật thật mới cho bé thông tin đầy đủ.

Khi nào nên dừng

Bé quay mặt đi, đẩy tay ba mẹ ra, bò đi chỗ khác — đó là câu trả lời rõ ràng và cần được tôn trọng ngay lập tức. Ép thêm ba mươi giây nữa sẽ khiến lần sau bé từ chối ngay từ đầu.

Ngoài ra, sau khoảng ba tuổi, phần lớn trẻ đã chuyển sang thích những hoạt động có thao tác tay và có câu chuyện hơn là nhìn thẻ. Lúc đó chuyển sang sách tranh, trò chơi phân loại, ghép hình là hợp lý hơn.

Nói cho cùng, Glenn Doman hay bất kỳ phương pháp nào khác cũng chỉ là một cái cớ có tổ chức để ba mẹ dành thời gian chất lượng cho con. Cái cớ nào khiến cả hai bên cùng vui thì cái cớ đó tốt.